به گزارش زنان بیدار ، در دل دشتهای حاصلخیز آذربایجانغربی، جایی که عطر گندم و بوی خاک بارانخورده در هم میآمیزد، زنانی هستند که تار و پود زندگی روستایی را با دستان پرتوان خود میبافند. آنها نه تنها باغبانان خاموش باغهای پربارند، بلکه چرخگردانان چرخهای تولید و اقتصاد در دل خانههایشان هستند.
سالهاست که دستهایشان نه تنها در کاشت و داشت و برداشت محصول، بلکه در پخت نان خانگی، تهیه رب و ترشیهای محلی، ریسیدن پشم و بافت قالیهای نفیس، هنرنمایی میکند. اما اغلب، این تلاشها و دستاوردهای اقتصادی ارزشمند، در سایه زندگی روزمره گم میشد و تنها به چرخه اقتصاد خانوار محدود میماند.
حالا، نسیم تازهای در روستاها وزیدن گرفته است. طرح «گردشگری کشاورزی-روستایی» چون دانهای امیدبخش در خاک حاصلخیز اراده زنان این دیار کاشته شده است.
این طرح، نه فقط به دنبال معرفی زیباییهای طبیعت و محصولات کشاورزی استان است، بلکه میخواهد داستان تلاش، پشتکار و خلاقیت زنان روستایی را روایت کند و دستاوردهای اقتصادی آنان که حاصل ساعتها زحمت، تجربه و هنردستی است، در معرض دید و خرید علاقهمندان قرار گیرد.
این، آغاز فصلی نو برای زنانی است که قرار است از دل خانههایشان، نقش پررنگتری در اقتصاد منطقه ایفا کنند و چرخه زندگی و تولید در روستاهایشان را با دستان توانمند خود، دگرگون سازند.
تنوعبخشی به منابع درآمد، برای معکوس سازی روند مهاجرت
به گفته مدیر مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی آذربایجانغربی این استان با بیش از ۲ هزار روستا و تنوع اقلیمی، قطب کشاورزی کشور است اما بحران منابع آبی، کاهش بهرهوری و افزایش هزینههای تولید، کار را برای کشاورزان دشوارتر کرده است.
بیتا احمدیان میگوید: اکنون، افزایش روند مهاجرت روستاییان، ضرورت بازتعریف نقش اقتصادی روستاها را بیش از پیش نمایان ساخته است. کارشناسان بر تنوعبخشی به منابع درآمد، و ایجاد کسبوکارهای خرد تأکید دارند.
وی معتقد است که طرح «گردشگری کشاورزی-روستایی» که از سال ۱۴۰۴ آغاز شده، هدفش تقویت اقتصاد روستایی، مدیریت بهینه منابع آب و مشارکت فعال زنان است.
این مدیر کشاورزی در ادامه با اشاره به فاز اول این پروژه که به صورت آزمایشی در شهرستانهای ارومیه و میاندوآب با شناسایی پتانسیلهای موجود آغاز شده میگوید: در این مرحله، آموزشهایی تخصصی برای توانمندسازی جامعه زنان روستایی درگیر در این طرح ارائه شده است.
به گفته وی این آموزشها با بهرهگیری از سه استاد مطرح در حوزه گردشگری کشاورزی و روستایی و با برنامهریزی برای دو بازدید از نمونههای موفق، دنبال شد.
زنان روستایی و گردشگری کشاورزی
رونق بخشی به اقتصاد روستایی با بکارگیری ظرفیت های اشتغال زنان
کارشناس مسؤل امور زنان روستایی مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی هم در این زمینه به خبرنگار ایرنا میگوید: مدیریت کسب و کارهای خرد به عنوان یکی از نیازهای اساسی برای رونقبخشی به اقتصاد روستایی، به ویژه در بین زنان روستایی، شناسایی شده است.
صدیقه عضدی اضافه میکند: واحد امور زنان روستایی مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی سازمان، پس از درک این نیاز مبرم، برنامهریزی مدونی را در چند فاز به اجرا گذاشته است که در سال جاری نیز ادامه مییابد.
براساس اطلاعاتی که وی در اختیاررسانه قرار میدهد این اقدامات شامل بهرهگیری از اساتید دانشگاهی برای تهیه پادکستهای آموزشی به منظور دسترسی راحتتر روستائیان به محتوای آموزشی، برگزاری گردهمایی برای زنان تسهیلگر به عنوان نمایندگان جامعه روستایی، با هدف معرفی عوامل موثر در مدیریت کسبوکارهای خرد روستایی و ارائه آموزشهای تخصصی در زمینه مدیریت کسبوکار در روستاهای داوطلب است.
وی میگوید: این اقدامات نشاندهنده عزم جدی مدیریت هماهنگی ترویج کشاورزی آذربایجانغربی برای توسعه پایدار روستایی و توانمندسازی جامعه، به ویژه زنان روستایی، از طریق رویکردهای نوین و کارآمد است.
شکوفایی روستاها و انتقال اداب و سنن بومی با نقشآفرینی زنان
میترا برقی کارشناس علوم اجتماعی نیز با بیان اینکه از سه میلیون و ۵۰۰ هزار جمعیت آذربایجانغربی بیش از ۲۵ درصد در مناطق روستایی زندگی میکنند، میگوید: در این رویکرد جدید ( طرح گردشگری کشاورزی روستایی ) اگر محقق و موفق باشد، زنان به عنوان کلیدهای اصلی تحول اقتصادی روستاها نقشآفرینی میکنند.
وی معتقد است که آنها پیش از این با دستانی خالی و کمتوقع، زادگاه خود را خانهای پر از زندگی و هنر کرده بودند ولی حال فرصت یافتهاند تا با بهرهگیری از قابلیتهای گردشگری و صنایع دستی، درآمدهای مکمل و پایدار کسب کنند؛ درآمدهایی که نقش مهمی در رفع فقر و بهبود کیفیت زندگی خانوادهایشان دارد.
این کارشناس با بیان اینکه زنان روستایی نقشی چندوجهی، حیاتی و اغلب نادیده گرفته شده در توسعه گردشگری کشاورزی، تولید محصولات و فروش مستقیم به گردشگران ایفا میکنند، معتقد است این نقشها نه تنها از منظر اقتصادی، بلکه از جنبههای اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی نیز حائز اهمیت فراوان هستند.
به گفته وی در بسیاری از جوامع روستایی، زنان بخش عمدهای از نیروی کار کشاورزی را تشکیل میدهند. آنها مسئولیت کاشت، داشت، برداشت، فرآوری اولیه محصولات (مانند تهیه مربا، ترشی، لبنیات محلی) و نگهداری از دامها را بر عهده دارند. این تولیدات، پایه و اساس ارائه محصولات به گردشگران در چارچوب گردشگری کشاورزی است.
این کارشناس تأکید میکند: زنان روستایی دانش سنتی و تجربی ارزشمندی در زمینه کشاورزی ارگانیک، استفاده از بذرها و گونههای محلی، روشهای پایدار کاشت و داشت و همچنین فرآوری سنتی محصولات دارند. این دانش، که اغلب نسل به نسل منتقل شده، میتواند جاذبهای منحصر به فرد برای گردشگران علاقهمند به تجربههای اصیل و پایدار باشد.به عقیده وی زنان اغلب در تولید محصولات خاص و محلی که ممکن است توسط مردان کمتر مورد توجه قرار گیرد، نقش دارند. این تنوع، دامنه محصولات قابل عرضه به گردشگران را گسترش داده و تجربهای غنیتر برای آنها فراهم میآورد.
برقی براین باور است که از منظر جامعهشناسی، زنان روستایی نه تنها تولیدکنندگان و ارائهدهندگان خدمات در حوزه گردشگری کشاورزی هستند، بلکه عاملان کلیدی حفظ و انتقال فرهنگ، سنتها و دانش بومی محسوب میشوند. سرمایهگذاری بر توانمندیهای آنها، گامی اساسی در جهت توسعه پایدار، عدالت اجتماعی و حفظ میراث فرهنگی جوامع روستایی خواهد بود.
زنان روستایی کارگردانان اصلی گردشگری کشاورزی
یکی از بانوان فعال روستایی در روستای لور بالاجوق ارومیه هم که با فروش محصولات کشاورزی و خانگی کسب و کاری برای خانواده اش راهاندازی کرده در اینباره به خبرنگار ایرنا میگوید: زنان روستایی در خط مقدم تعامل با گردشگران قرار دارند و این تجربهای است که خود من آن را لمس کردهام.
مهناز مهدوی با بیان اینکه اغلب مسئولیت پذیرایی، ارائه غذاهای محلی که خود زنان تدارک می بینند، معتقد است که اسکان گردشگران (در صورت وجود اقامتگاه مناسب)، معرفی فرهنگ و سنتهای منطقه و هدایت مسافران در فعالیتهای کشاورزی مانند چیدن میوه، شیردوشی همه برعهده بانوان روستایی است.
وی با بیان اینکه خانهها و آشپزخانههای زنان روستایی، قلب تپنده فرهنگ محلی هستند، اضافه میکند: آنها از طریق پخت و پز، معرفی آداب و رسوم، تجربهای خوب و خاطره انگیز از زندگی روستایی را به گردشگران منتقل میکنند که بسیار فراتر از خرید محصول است.
به عقیده وی زنان روستایی با فروش مستقیم محصولات کشاورزی، صنایع دستی و غذاهای محلی به گردشگران، واسطهها را حذف کرده و درآمد بیشتری را برای خانواده و جامعه خود کسب میکنند و این امر به توانمندسازی اقتصادی آنها کمک شایانی میکند.
این بانوی روستایی خاطرنشان میکند که با فرآوری محصولات مانند تبدیل میوه به مربا یا خشکبار و عرضه مستقیم آنها، زنان توانستهاند ارزش افزوده بیشتری برای محصولات خود ایجاد کنند.
اشتغال زنان روستایی
مهدوی براین باور است که فروش مستقیم به گردشگران، فرصتی برای ایجاد ارتباط انسانی و ایجاد اعتماد بین تولیدکننده و مصرفکننده فراهم میآورد. این تعامل، تجربه خرید را برای گردشگر لذتبخشتر و برای زن روستایی انگیزهبخشتر میکند.
وی با اشاره به مشکلاتی که در مسیر توسعه کاری دارد و یا با آنها مواجه بوده است میگوید: اغلب زنان روستایی دسترسی کمتری به منابع مالی، اعتبارات، آموزشهای تخصصی و فناوریهای نوین در مقایسه با مردان دارند، بار سنگین کارهای خانگی و مراقبت از خانواده همچنان بر دوش آنان بوده ولی به رغم تمام این موارد در این محیط از قدرت تصمیمگیری کمتری در مسائل اقتصادی و اجتماعی و حتی تملک بر درآمد خود برخوردارند و این امر مانع از آن میشود که صدای آنها شنیده شود.
به گفته وی نیاز به آموزشهای تخصصی در زمینه بازار یابی و استانداردهای بهداشتی برای ارتقاء کیفیت محصولات هم از نیازهای زنان روستایی است که در کنار دسترسی به بازارهای بزرگتر و پایدارتر همچنان احساس میشود.
ارسال نظر