به گزارش زنان بیدار ، گاهی یک سخنرانی، فقط مجموعه‌ای از جمله‌ها نیست؛ لحظه‌ای است که یک کشور تلاش می‌کند روایت خود را از میان هیاهوی سیاست، قدرت و جنگ به جهان برساند.
امروز در تالار سازمان ملل، مسعود پزشکیان پشت تریبونی ایستاد که دهه‌هاست شاهد جدال روایت‌های بزرگ درباره جنگ و صلح، قدرت و عدالت و حقوق ملت‌ها بوده است.
اما رئیس‌جمهوری ایران سخنان خود را با یک تصویر آغاز کرد؛ تصویر کودکانی که دیگر امکان بازگشت به مدرسه، خانه و زندگی عادی را ندارند.
او تصاویری از دانش‌آموزان شهید میناب و لامرد را در دست گرفت و روایت ایران از حملات نظامی را پیش روی افکار عمومی جهان قرار داد.
این آغاز، معنای روشنی داشت:
وقتی سیاستمداران درباره موشک، بازدارندگی، تحریم و قدرت سخن می‌گویند، در انتهای این واژه‌های بزرگ، زندگی انسان‌های واقعی قرار دارد؛ کودکانی که مدرسه می‌روند، مادرانی که چشم‌انتظار بازگشت فرزندانشان هستند و خانواده‌هایی که یک روز عادی زندگی‌شان می‌تواند با صدای انفجار برای همیشه تغییر کند.
از پشت تریبون سازمان ملل؛ یک روایت انسانی از جنگ
پزشکیان در سخنان خود آمریکا و اسرائیل را به حمله به زیرساخت‌ها و مراکز غیرنظامی ایران متهم کرد و گفت ایران خود را قربانی تروریسم می‌داند، نه عامل آن.
او با اشاره به دانش‌آموزان کشته‌شده، بر این نکته تأکید کرد که قربانیان جنگ صرفاً اعداد و آمار نیستند.
هر عدد، یک زندگی است.
هر نام، یک خانواده دارد.
هر کودک، آینده‌ای دارد که جنگ می‌تواند آن را نیمه‌کاره رها کند.
این شاید انسانی‌ترین بخش سخنان رئیس‌جمهوری ایران بود؛ جایی که ادبیات خشک سیاست خارجی، برای لحظاتی جای خود را به تصویر کودکان و خانواده‌ها داد.
جنگ در نقشه‌ها با خطوط قرمز و مناطق عملیاتی دیده می‌شود؛ اما در خانه‌ها، جنگ با جای خالی یک صندلی، قاب عکس روی دیوار و مادری که دیگر صدای فرزندش را نمی‌شنود، معنا پیدا می‌کند.
زنان؛ نخستین قربانیان خاموش بحران‌ها
اگرچه بخش عمده سخنرانی پزشکیان سیاسی و امنیتی بود، اما پشت بسیاری از موضوعاتی که او مطرح کرد، مسئله‌ای عمیق‌تر قرار دارد: هزینه انسانی بحران‌ها.
جنگ فقط میدان نبرد نیست.
جنگ به خانه‌ها می‌رسد؛ به بیمارستان‌ها، مدرسه‌ها، بازارها و سفره‌های مردم.
و در بسیاری از جوامع، زنان در خط مقدم تحمل پیامدهای اجتماعی و خانوادگی بحران قرار می‌گیرند؛ از مراقبت از کودکان و سالمندان گرفته تا مواجهه با آوارگی، فقدان اعضای خانواده، فشار اقتصادی و فروپاشی امنیت اجتماعی.
به همین دلیل، وقتی سخن از «امنیت» به میان می‌آید، نمی‌توان امنیت را فقط با تعداد موشک‌ها، سامانه‌های دفاعی و تجهیزات نظامی اندازه گرفت.
امنیت واقعی، زمانی معنا پیدا می‌کند که یک زن بتواند فرزندش را با آرامش به مدرسه بفرستد.
وقتی خانواده‌ای مطمئن باشد بیمارستان در امان است.
وقتی کودکی بداند صدای هواپیما الزاماً به معنای حمله نیست.
و وقتی هیچ مادری مجبور نباشد میان ترس و امید، هر شب منتظر خبری از فرزندش بماند.
«ما قدرت می‌خواهیم؛ برای دفاع، نه تجاوز»
پزشکیان در ادامه سخنان خود بر ضرورت قدرت دفاعی ایران تأکید کرد و گفت ایران قدرت را برای دفاع از خود می‌خواهد، نه برای تجاوز به دیگران.
او تأکید کرد که ایران باید به اندازه‌ای قدرتمند باشد که موجودیت و پیشرفت آن تهدید نشود، اما همزمان قدرت نباید وسیله سلطه بر دیگران باشد.
این بخش از سخنان او یک پرسش مهم را دوباره زنده می‌کند:
امنیت برای چه کسی؟
اگر امنیت صرفاً به معنای توانایی دولت‌ها برای پاسخ نظامی باشد، بخش بزرگی از جامعه از تعریف امنیت بیرون می‌ماند.
اما اگر امنیت را از زاویه زندگی مردم ببینیم، موضوع گسترده‌تر می‌شود:
امنیت مادر، امنیت کودک، امنیت بیمار، امنیت مدرسه، امنیت خانه، امنیت شغل و امنیت آینده.
از این منظر، قدرت دفاعی زمانی به زندگی مردم معنا می‌دهد که هدف نهایی آن حفظ امکان زندگی باشد، نه تبدیل شدن به چرخه‌ای بی‌پایان از جنگ و انتقام.
«نه سلاح هسته‌ای، نه محرومیت از دانش هسته‌ای»
پرونده هسته‌ای نیز بخش مهمی از سخنان رئیس‌جمهوری ایران بود.
پزشکیان گفت ایران انرژی هسته‌ای را برای توسعه می‌خواهد و نه برای ساخت سلاح هسته‌ای.
او کاربردهای صلح‌آمیز فناوری هسته‌ای را در پزشکی، کشاورزی، صنعت و انرژی مورد تأکید قرار داد و گفت ایران از حق خود برای دانش و فناوری صلح‌آمیز صرف‌نظر نخواهد کرد.
اما در پشت این بحث تخصصی، یک مسئله اجتماعی بزرگ‌تر قرار دارد:
دانش و فناوری باید در نهایت به زندگی بهتر انسان‌ها منجر شود.
اگر فناوری هسته‌ای بتواند به درمان بیماران، توسعه کشاورزی، تولید انرژی و پیشرفت علمی کمک کند، اثر نهایی آن باید در زندگی مردم دیده شود؛ نه اینکه دانش، خود بهانه‌ای برای مسابقه تسلیحاتی و تشدید نگرانی‌های امنیتی شود.
پزشکیان در همین چارچوب بر گزاره «نه سلاح هسته‌ای، نه محرومیت از دانش هسته‌ای» تأکید کرد.
مذاکره؛ واژه‌ای که در میان صدای جنگ همچنان زنده است
شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌های سخنرانی پزشکیان، تأکید همزمان بر قدرت و مذاکره بود.
او گفت ایران برای دفاع از خود آماده است، اما برای صلح از مذاکره فرار نمی‌کند.
این دوگانه، بخش مهمی از پیام تهران در سازمان ملل بود.
از نگاه مطرح‌شده در سخنرانی، مسئله هسته‌ای با جنگ حل نمی‌شود و راه‌حل، توافقی است که هم درباره ماهیت صلح‌آمیز برنامه ایران اطمینان ایجاد کند و هم حقوق ایران را تضمین کند.
در اینجا یک واقعیت انسانی نیز وجود دارد:
هر روزی که مذاکره جای جنگ را بگیرد، یک روز کمتر برای سوگواری و یک روز بیشتر برای زندگی است.
برای مادری که آینده فرزندش را می‌خواهد، مهم نیست مذاکره در کدام اتاق انجام می‌شود؛ مهم این است که نتیجه آن، امنیتی واقعی و پایدار برای زندگی باشد.
جمله‌ای که می‌تواند نقشه امنیت منطقه را تغییر دهد
در میان تمام محورهای سخنرانی، یکی از مهم‌ترین جملات پزشکیان خطاب به همسایگان ایران بود:
«ایران همسایگان خود را رقیب امنیتی خود نمی‌بیند؛ ما همسایگان خود را قوی می‌خواهیم.»
این جمله، فراتر از یک موضع دیپلماتیک، حامل تصویری از امنیت منطقه‌ای است که در آن قدرت یک کشور الزاماً به معنای ضعف کشور دیگر نیست.
خلیج فارس، دریای عمان و غرب آسیا سال‌هاست درگیر مجموعه‌ای از بحران‌های درهم‌تنیده‌اند.
اما اگر امنیت هر کشور بر ناامن بودن کشور دیگر بنا شود، نتیجه چیزی جز چرخه دائمی ترس نخواهد بود.
امنیت پایدار زمانی شکل می‌گیرد که کشورهای منطقه بتوانند بدون جنگ، تهدید و مداخله نظامی، اختلافات خود را مدیریت کنند.
و در چنین نظمی، زن و کودک دیگر نخستین گروگان‌های بحران‌های سیاسی نخواهند بود.
هرمز؛ جایی که سیاست جهانی با زندگی روزمره مردم تلاقی می‌کند
تنگه هرمز نیز در سخنان پزشکیان جایگاه ویژه‌ای داشت.
او تأکید کرد ایران نمی‌تواند بپذیرد که دیگران از ظرفیت این آبراه بهره‌مند شوند، اما خود ایران با محدودیت‌های کشتیرانی روبه‌رو باشد.
اهمیت هرمز تنها به سیاست خارجی محدود نمی‌شود.
هر اختلال جدی در مسیرهای انرژی و تجارت می‌تواند آثار خود را به اقتصاد کشورهای مختلف منتقل کند؛ از قیمت انرژی گرفته تا هزینه حمل‌ونقل و فشار بر معیشت خانوارها.
و باز هم، در انتهای زنجیره سیاست جهانی، خانواده‌ها قرار دارند.
بحران‌های بزرگ ژئوپلیتیک، نهایتاً خود را در زندگی روزمره مردم نشان می‌دهند.
فلسطین؛ زخمی که پزشکیان گفت نمی‌توان آن را نادیده گرفت
بخش دیگری از سخنان رئیس‌جمهوری ایران به فلسطین و غزه اختصاص داشت.
پزشکیان غزه را نماد ناکامی سازوکارهای بین‌المللی در جلوگیری از رنج غیرنظامیان دانست و گفت صلح پایدار در غرب آسیا بدون عدالت برای فلسطین امکان‌پذیر نیست.
او همچنین درباره مفهوم مقاومت سخن گفت و آن را واکنش انسان به اشغال، تجاوز و از دست دادن خانه و سرزمین توصیف کرد.
در سوی دیگر، درباره بسیاری از این موضوعات، میان دولت‌ها و جریان‌های سیاسی روایت‌های کاملاً متفاوتی وجود دارد؛ از همین رو، توصیف رویدادهای غزه، مسئولیت طرف‌های درگیر و کاربرد تعابیری مانند «نسل‌کشی» یا «تروریسم» همچنان موضوع اختلاف و مناقشه سیاسی و حقوقی در سطح بین‌المللی است.
اما یک واقعیت انسانی کمتر محل اختلاف است:
غیرنظامیان، در هر طرف مرز، نباید بهای جنگی را بپردازند که خود آغازکننده آن نبوده‌اند.
«حقوق بشر نباید ابزار رقابت ژئوپلیتیک باشد»
پزشکیان سپس به موضوع حقوق بشر و تحریم‌ها پرداخت.
او گفت حقوق بشر نباید به ابزاری برای رقابت ژئوپلیتیک تبدیل شود و تأکید کرد ایران امتیاز ویژه نمی‌خواهد، بلکه خواهان حقوق برابر است.
این جمله در جهانی که تحریم، فشار اقتصادی و ابزارهای سیاسی به بخشی از مناسبات بین‌المللی تبدیل شده‌اند، معنای مهمی دارد.
زیرا هر بحثی درباره تحریم، در نهایت باید به این پرسش بازگردد:
چه کسی هزینه آن را می‌پردازد؟
دولت‌ها مذاکره می‌کنند.
قدرت‌ها چانه‌زنی می‌کنند.
دیپلمات‌ها توافق می‌نویسند.
اما در بسیاری از موارد، فشار اقتصادی مستقیماً به زندگی مردم منتقل می‌شود.
به سفره خانواده‌ها.
به درمان بیماران.
به آینده جوانان.
و به توان اقتصادی زنانی که در بسیاری از خانواده‌ها بار سنگین معیشت را به دوش می‌کشند.
«صلحی که برای همه نباشد، صلح نیست»
یکی از جملات کلیدی پزشکیان در سازمان ملل این بود:
«صلحی که برای همه نباشد، صلح نیست و عدالتی که شامل همه نشود، عدالت نیست.»
این جمله شاید بتواند چکیده بخش بزرگی از سخنرانی او باشد.
زیرا سخن فقط درباره ایران نبود.
سخن درباره نظمی جهانی بود که رئیس‌جمهوری ایران آن را نیازمند بازسازی اعتماد، عدالت و برابری می‌داند.
پزشکیان هشدار داد اگر حقوق بین‌الملل فقط در شرایطی اجرا شود که با منافع قدرت‌های بزرگ سازگار باشد، کشورها ممکن است بیش از پیش به این نتیجه برسند که برای امنیت خود باید صرفاً به قدرت ملی تکیه کنند.
نتیجه چنین روندی، از نگاه او، جهانی ناامن‌تر خواهد بود.
وقتی زنان از «امنیت» حرف می‌زنند، معنای آن گسترده‌تر است
برای رسانه «زنان بیدار»، شاید مهم‌ترین لایه این سخنرانی همین‌جا شکل می‌گیرد.
امنیت را نمی‌توان تنها در اتاق‌های فرماندهی تعریف کرد.
امنیت در خانه‌ها نیز ساخته می‌شود.
در مدرسه‌ها.
در بیمارستان‌ها.
در بازار کار.
در اقتصاد خانواده.
در آینده فرزندان.
و در حق انسان‌ها برای زیستن بدون ترس.
زنان در بسیاری از بحران‌های انسانی نه فقط قربانی، بلکه حاملان تاب‌آوری اجتماعی نیز هستند.
آنها خانواده را در شرایط بحران حفظ می‌کنند، از کودکان مراقبت می‌کنند، به بازسازی جامعه کمک می‌کنند و در بسیاری از موارد، پس از پایان جنگ نیز با آثار بلندمدت آن زندگی می‌کنند.
پیام به منطقه؛ «امنیت را با هم بسازیم»
پزشکیان در بخش پایانی سخنانش گفت ایران جهان را به صلح و عدالت فرا می‌خواند و تأکید کرد هیچ کشوری در منطقه به تنهایی امنیت نخواهد داشت.
او این نگاه را با یک انتخاب دوگانه بیان کرد:
یا امنیت را با یکدیگر خواهیم ساخت، یا ناامنی را با یکدیگر تحمل خواهیم کرد.
این جمله، شاید مهم‌ترین پیام منطقه‌ای سخنرانی باشد.
زیرا خاورمیانه بیش از هر چیز از امنیت‌های جدا از هم رنج برده است؛ هر کشوری امنیت خود را افزایش می‌دهد، اما همزمان ممکن است همسایه‌اش احساس ناامنی کند.
نتیجه، چرخه‌ای است که در آن هر افزایش قدرت یک طرف، نگرانی طرف دیگر را بیشتر می‌کند.
پزشکیان تلاش کرد تصویر متفاوتی ارائه کند:
همسایه قوی، الزاماً دشمن نیست.
پایان سخنرانی؛ یک هشدار و یک درِ باز
در پایان، پزشکیان در واکنش به سخنان رئیس‌جمهوری آمریکا گفت تهدید خارجی از نگاه او موجب انسجام بیشتر ایرانیان خواهد شد.
او تأکید کرد ایران تسلیم فشار نخواهد شد.
اما در همان بخش پایانی، بار دیگر از آمادگی برای گفت‌وگو سخن گفت.
این همان دو خط اصلی سخنرانی بود:
ایستادگی در برابر فشار؛ آمادگی برای مذاکره.
و همین دوگانه، پیام اصلی پزشکیان از نیویورک را شکل داد.
روایت امروز ایران از سازمان ملل
سخنرانی پزشکیان را می‌توان تلاشی برای ارائه تصویری چندلایه از ایران دانست:
ایرانی که خود قربانی حمله و تروریسم است؛
ایرانی که بر توان دفاعی خود تأکید می‌کند؛
ایرانی که سلاح هسته‌ای را رد می‌کند اما حق فناوری هسته‌ای را برای خود محفوظ می‌داند؛
ایرانی که خواهان مذاکره است اما مذاکره زیر فشار را نمی‌پذیرد؛
ایرانی که امنیت خود را جدا از امنیت همسایگان نمی‌داند؛
و ایرانی که از صلح و عدالت سخن می‌گوید.
اما ورای همه این گزاره‌های سیاسی، یک حقیقت انسانی باقی می‌ماند:
جهان برای ادامه جنگ، همیشه استدلال پیدا می‌کند؛ اما برای حفظ جان انسان‌ها، باید اراده بسازد.
و شاید زنان بیش از هر گروه دیگری می‌دانند که جنگ واقعاً از کجا آغاز می‌شود و کجا تمام نمی‌شود.
جنگ ممکن است با امضای یک توافق متوقف شود، اما آثار آن می‌تواند سال‌ها در حافظه یک مادر، روان یک کودک، اقتصاد یک خانواده و آینده یک نسل باقی بماند.
به همین دلیل، صلح فقط نبودن صدای انفجار نیست.
صلح، امکان دوباره زندگی کردن است.
و امنیت فقط قدرت پاسخ دادن نیست.
امنیت، حق بی‌بدیل انسان برای زندگی کردن بدون ترس است.
امروز پزشکیان از تریبون سازمان ملل گفت ایران برای دفاع از خود قدرت می‌خواهد، اما برای جنگ‌افروزی نه؛ گفت ایران همسایگان خود را رقیب نمی‌بیند؛ گفت راه‌حل پرونده هسته‌ای را توافق می‌داند؛ و گفت جهان نباید اجازه دهد زور جای دیپلماسی را بگیرد.
زنان بیدار؛ روایتِ زنانی که سکوت نمی‌کنند، برای صلح می‌ایستند و آینده را آگاهانه می‌سازند.
ارسال نظر